HÌNH TƯỢNG CÂY XÀ NU

HÌNH TƯỢNG CÂY XÀ NU

665 - 10/01/2019

1.      Hình tượng cây xà nu: Đây là một loại cây đặc trưng cho vùng đất Tây Nguyên. Đây còn là hình tượng xuyên suốt tác phẩm. Mở đầu và kết thúc tác phẩm là hình tượng “những đồi xà nu chạy tít đến chân trời” nhằm tạo nên khung cảnh, làm nền cho câu chuyện. Đây cũng là hình ảnh tượng trưng được Nguyễn Trung Thành xây dựng thành công qua hai ý nghĩa:

a.   Ý nghĩa tả thực của cây xà nu:

-          Xà nu là một loại cây họ thông, có nhựa thơm, có sức sống dẻo dai, bền bỉ, gắn bó với vùng đất và con người Tây Nguyên.

-          Cây xà nu xuất hiện dày đặc, gần gũi, quen thuộc trong những sinh hoạt hằng ngày của dân làng Xô Man:

+ Lửa xà nu “cháy giần giật” trong mỗi bếp nhà, trong đống lửa ở nhà ưng tập hợp dân làng.

+ Khói xà nu dùng để xông bảng nứa để Mai và Tnú học chữ

+ Nhựa xà nu còn dùng để làm đuốc.

+ Rừng xà nu còn chứng kiến mối tình của Tnú và Mai.

-          Nó còn xuất hiện trong những sự kiện trọng đại của dân làng:

+ Đuốc xà nu sáng rực trong đêm Tnú về làng ở nhà ưng.

+ Giặc đốt mười đầu ngón tay của Tnú bằng nhựa xà nu.

+ Đống lửa xà nu chứng kiến cảnh dân làng Xô Man vùng lên giết chết tiểu đội giặc.

ð  Cây xà nu được mở đầu và kết thúc theo trật tự tăng tiến (ở mở đầu là “đồi xà nu” => kết thúc là “những cánh rừng xà nu nối tiếp nhau chạy đến chân trời”). Sức sống bất diệt của Tây Nguyên và con người nơi đây tạo nên khung cảnh hùng vĩ, hoành tráng cho câu chuyện.

b.   Ý nghĩa biểu tượng của cây xà nu: Vì nó là hình ảnh tượng trưng, là hình ảnh ẩn dụ cho con người Tây Nhiên nói chung và của cả dân làng Xô Man nói riêng. Rừng xà nu cũng như dân làng Xô Man đều nằm trong tầm hủy diệt của giặc, đều trong tư thế đối mặt với cái chết, vừa là nạn nhân của cuộc chiến tranh khốc liệt: “Làng nằm trong đại bác của đồn giặc”

                     à Cách dẫn dắt lôi cuốn, hấp dẫn, gợi lên không khí ác liệt của cuộc chiến tranh.

·   Cây xà nu biểu tượng cho những đau thương mất mát của dân làng Xô Man:

-       Cây xà nu cũng như con người là đối tượng hủy diệt của bom đạn kẻ thù: “Cả rừng không cây nào không bị thương”, “có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, nhựa ứa ra tràn trề đặc quyện thành từng cục máu lớn”.

-       Tác giả đã sử dụng kiểu câu phủ định của phủ định: “Cả rừng không cây nào không bị thương” à Khẳng định mạnh mẽ sự mất mát đau thương của thiên nhiên cũng như con người dưới boom đạn của giặc

-       Cũng như rừng Xà nu, dân làng Xô Man cũng chịu nhiều đau thương, mất mát vô bờ bởi sử tàn bạo của quân thù, “tiếng khóc kêu dậy cả làng, bà Nhan bị chặt đầu, anh, mẹ con Mai bị tra tấn dã man đến chết và Tnú bị đốt mười đầu ngón tay.”

-       Hình ảnh nhưng cây con “ngọn xanh rờn, hình nhọn mũi tên” à Tượng trưng cho thế hệ kế thừa (thằng bé Heng).

-       Hình ảnh “những cây con bị đại bác chặt đứt làm đôi” à Tượng chưng cho những nạn nhân đã hi sinh cho tổ quốc (Bà Nhan, Anh Xút…)

-       Hình ảnh “những cây vượt lên trên được cao hơn đầu người”, “đạn đại bác không giết nổi chúng” à Tượng trưng cho những người chịu đựng bao sự mất mát và tra tấn của giặc nhưng không hề từ bỏ (Tnú, Dít…).

·   Cây xà nu có khả năng sinh sôi mãnh liệt:

-       Cây xà nu có một sức sống mãnh liệt, không gì có thể tàn phá nổi, “cạnh một cây xà nu mới ngã gục đã có bốn năm cây con mọc lên, ngọn xanh rờn hình nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời”, “cây mẹ ngã, cây con mọc lên”.

-       Cũng như con người Tây Nguyên luôn bền bỉ vươn lên, không hề khuất phục trước bạo lực cường quyền, thậm chí là cái chết. Các thế hệ cứ nối tiếp nhau, người trước ngã xuống, người sau tiếp tục tiến lên, tiếp tục kế thừa truyền thống đánh giặc giữ nước: Anh Quyết hi sinh đã có Tnú đứng lên, Mai hi sinh đã có Dít tiếp nối, sau Dít còn có bé Heng. Họ đoàn kết bên nhau trong cuộc kháng chiến chống Đế Quốc Mĩ.

·   Cây xà nu tượng trưng cho khát vọng tự do, hướng đến cách mạng của đồng bào Tây Nguyên:

-       “Cây xà nu ham ánh sáng và khí trời nó phóng lên rất nhanh để tiếp lấy ánh nắng từ trên cao rọi xuống từng luồng lớn thẳng tắp” cũng giống như dân làng Xô Man luôn hướng đến ánh sáng của Cách Mạng, lý tưởng của Đảng để tìm con đường giải phóng dân tộc.

-       Dân làng tự hào “Năm năm, chưa hề có một cán bộ bị giặc bắt và giết trong rừng làng này” bởi họ bảo vệ những cán bộ cách mạng còn hơn chính bản thân mình.

à Rừng xà nu là một thành viên không thiếu của dân làng Xô Man, nó bất diệt theo thời gian, che chở cho làng trước những trận mưa bom bão đạn của quân thù “Cứ thế hai ba năm nay rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn của mình ra để che chở cho làng”.

ð  Rừng xà nu là một hình tượng tượng nghệ thuật sáng tạo, độc đáo của Nguyễn Trung Thành. Nó mang tính biểu tượng cho con người Tây Nguyên kiên trung, bất khuất, tràn đầy sức sống, khao khát tự do, trung thành với Cách Mạng. Đây còn là hình ảnh tượng trưng cho vẻ đẹp của thiên nhiên tráng lệ, gắn bó với con người. Chính vì vậy, nó đã trở thành bối cảnh , bức tranh hùng vĩ để nhân vật xuất hiện.

ð  Bằng nghệ thuật nhân hóa, so sánh độc đáo, hình ảnh giàu giá trị tạo hình, gợi cảm, tác giả đã miêu tả con người thường song song với cây xà nu. Cách miêu tả này tạo nên sự hòa nhập, tương ứng giữa con người và thiên nhiên trong không gian tráng lệ, hào hùng.


Bình luận

Ảnh đại diện của bạn