Bàn về bài Khổng Minh Tọa Lầu

Bàn về bài Khổng Minh Tọa Lầu

248 - 16/03/2018


Trong hệ thống các bài bản nhỏ ( còn gọi là bài bản vắn ) của nghệ thuật đờn ca tài tử - cải lương có một bài bản được sáng tạo dựa trên điển tích trong truyện Tam Quốc – đó là bản Khổng Minh Tọa Lầu.


Theo Tam Quốc Diễn Nghĩa, trong lần Bắc phạt lần thứ nhất, Gia Cát Khổng Minh thống lĩnh đại quân nhà Thục tấn công nước Ngụy, bắt sống được nhiều tướng của Ngụy, thu nạp được tướng Ngụy Khương Duy. Mưu móc nối với phản tướng nhà Ngụy là Mạnh Đạt, định đưa quân vào Hán Trung đánh úp kinh đô nhà Ngụy là Hứa Xương bắt sống vua Ngụy là Tào Duệ. Nhà Ngụy lâm ngụy, vua Ngụy Tào Duệ phải trọng dụng lại Tư Mã Ý.


Ý nhận lệnh của vua liền đưa binh từ Uyển Thành kéo tới Tân Thành, trong ứng ngoài hợp đánh giết Mạnh Đạt rồi dẫn quân tiếp ứng cho Tào Chân. 


Chống lại Tư Mã Ý, Gia Cát Lượng sai tiên phong Mã Tốc, phó tướng Vương Bình ra chiếm Nhai Đình bảo vệ sườn cũng là đường vận lương huyết mạch của Thục quân. Thay vì theo lời Vương Bình là lập đồn chiếm giữ cửa ải thì Mã Tốc cậy mình thông hiểu binh pháp đã kéo binh lên đóng trên một quả núi đất, định dồn quân Thục vào chỗ chết, từ đó toàn quân quyết tử để đại phá quân Ngụy. 


Chẳng ngờ Tư Mã Ý bủa vây núi, rồi chặt đứt đường nước của quân Thục. Thục binh đại loạn. Mã Tốc may nhờ Vương Bình cố chết cứu mới chạy thoát về Hán Trung được.




Về phần Gia Cát Lượng, đường lương bị cắt, vô kế khả thi bèn ra lệnh rút quân. Trước khi rút, ông ra Tây Thành để vận chuyển nốt hai mươi vạn thạch lương còn lại. Binh sỹ đi theo ngoài bộ tướng Khương Duy với 300 giáp sĩ hộ vệ chỉ còn lại 2000 binh sỹ già yếu.


Vận lương Tây Thành chưa xong, Tư Mã Ý đột nhiên kéo đại binh đến. Khói bụi mù trời, Khương Duy kiến nghị nhanh chóng rời bỏ Tây Thành tháo chạy về Thục. Nhưng Gia Cát Lượng cho rằng chạy tất chết không thể nào thoát khỏi thiết kỵ của Tư Mã Ý.


Lượng quyết định đánh cược một phen với trời với số phận của chính mình. Quân Thục mở tung của thành, cắt mấy chục lính làm dân phu, bản thân Gia Cát Lượng ôm đàn lên lầu độc tấu chống hùng binh Tư Mã Ý.


Ý dẫn quân kéo đến Tây Thành, thấy phong cảnh như vậy, đăm chiêu nghe Gia Cát Lượng gẩy đàn rồi hạ lệnh đổi tiền quân làm hậu quân nhanh chóng tháo lui. Tư Mã Chiêu (con Tư Mã Ý) bảo đó: ngộ nhỡ Gia Cát Lượng không có quân, bày ra thế thì sao? Ý không nghe, tháo lui khỏi Tây Thành.


                                  


Trên đây là điển tích Khổng Minh tọa lầu. Sau đây ta bàn về bản Khổng Minh tọa lầu. Tác giả của bài bản này tới nay vẫn chưa rõ. Chỉ biết rằng tiền nhân đã dựa trên tích xưa để sáng tác.


Về tính chất, bài bản này có tiết tấu gút mắc, khập khiễng, ngập ngừng nhiều nhịp ngoại như tâm trạng rối bời của Gia Cát Lượng khi đối mặt với quân hùng Tư Mã Ý.


Bài Khổng Minh tọa lầu có nhiều kịch tính, nhạc điệu miêu tả tâm trạng thập thò, hồi hộp, sợ hãy, hoảng hốt của Tư Mã Ý khi đối mặt trước Gia Cát Lượng. Bài này rất thích hợp miêu tả trạng huống gay cấn, nghi ngờ.


Trong sân khấu cải lương, bài này được sử dụng khi miêu tả các câu chuyện có tính chất như tích trên, hay trong các màn hai bên tra khảo hoặc mắng nhiếc lẫn nhau. Được dùng rộng rãi cho nhiều tuyến nhân vật.


Để kết thúc bài viết xin giới thiệu tới các bạn một số lời hát của bài bản trên trong các vở cải lương tiêu biểu.

Vở “Sanh tử bài”

Chớ có nói lăng nhăng

Bầy trò bói lung tung

Chính Ngọc Hoàng mắc oan

Còn phải bói làm chi

Lại còn bày chuyện xung khắc kỵ kiêng

Làm như là mình gỡ được án oan

Còn phải đoán à ? Khỏi cần

Mọi người đều biết Ngọc Hoàng bị án oan

Tiếng oán than khắp nơi vang dội

Lửa hận thù ngùn ngụt oán than

Sáng qua trước mắt già

Thấy Ngọc Hoàng bị khốn bởi Tam Lang ./.


Vở “Kiều Nguyệt Nga”

Hãy ngay đi khó chi

Này này ! Cần phải nghĩ suy

Chẳng nghĩ chi mất công

Đừng vội vã không xong

Đã dốc lòng vì trẻ lo toan

Đâu đưa về nhận nó làm con

Nhưng mà phải biết

Tình ý của Nguyệt Nga

Nó nguyền thủ tiết

Cùng gã Vân Tiên

Ta vội vàng ắt việc khó nên

Phải dần dà cho nó lãng quên

Cha thử thời xé ngay bức họa

Thì nó quên chớ khó khăn chi

Cứ nắn ná, dần dà

Nó mà quên, tui đã ra ma ./.

Lê Anh Khôi sưu tầm và biên soạn






Bình luận

Ảnh đại diện của bạn